Wat is psychisch verzuim en hoe herken je de signalen?

Denise Brijan 14 juli 2020

Overspannenheid, depressie, burn-out… Het psychisch verzuim in Nederland stijgt al een aantal jaar. En waarschijnlijk wordt het in 2020 alleen maar meer. Wat is psychisch verzuim eigenlijk? Hoe ontstaat het? En hoe kun je de signalen herkennen?  

Wat is verzuim?  

Wanneer een werknemer niet op het werk verschijnt met ziekte als reden, noemen we dat verzuim. Klachten die het vaakst voorkomen zijn griep of verkoudheid, buik-, maag- en darmklachten en psychische klachten. Verzuim kan voor een kortere periode zijn, bijvoorbeeld vanwege griep, maar het kan ook langer duren. De werknemer krijgt in deze periode (een gedeelte van) zijn loon doorbetaald. Werkgevers en werknemers hebben beiden een aantal verplichtingen, die al beginnen in de week van de verzuimmelding. Deze zijn vastgelegd in de Wet verbetering poortwachter 

Wat is psychisch verzuim?  

Psychisch verzuim is een vorm van verzuim. Een medewerker is dan niet in staat om te werken vanwege psychische klachten. Denk bijvoorbeeld aan overspannenheid, een burn-out, een depressie of een angststoornis. Het duurt vaak langer voor de werknemer helemaal is hersteld en de kans is vrij groot dat een werknemer vaker vanwege dezelfde psychische klachten verzuimt. Onderzoek heeft aangetoond dat zeven procent van de werknemers met verzuim wegens psychische klachten te maken krijgt met herhaling.  

Langer herstel 

Het duurt doorgaans lang om te herstellen van psychische klachten. De gemiddelde duur van psychisch verzuim is 53 dagen. Bij een depressie duurt dit nog langer: ongeveer 200 dagen bij mannen en 213 bij vrouwen. Gemiddeld kost een zieke medewerker 250 euro per dag. En daar komen de re-integratiekosten, eventuele kosten voor vervanging en afname in productie nog bij 

Steeds meer psychisch verzuim 

Er is de laatste jaren sprake van een sterk stijgende trend in psychisch verzuim. Van het langdurend verzuim (langer dan 6 weken) valt 34 procent van de mensen om die reden uit. Het is niet voor niets dat werkstress tegenwoordig bekend staat als beroepsziekte nummer 1. En dat kost bedrijven gemiddeld zo’n 8100 euro per werknemer per jaar. Van de Nederlandse werknemers hadden er 3,1 miljoen in 2018 last van burn-outklachten. Ruim een derde daarvan wijt dat aan werkdruk of werkstress.  

wat is psychisch verzuim

Hoe ontstaat psychisch verzuim? 

Psychische problemen kunnen door verschillende dingen ontstaan. In veel gevallen ontstaat het door stress op het werk, in het privéleven of een combinatie hiervan. Het kan komen door een ingrijpende gebeurtenis, zoals een verhuizing, scheiding, geboorte of sterfgeval. Maar het kan bijvoorbeeld ook veroorzaakt worden door de plotselinge overgang van werken op kantoor naar thuiswerken. Daarnaast zijn er veel werknemers die zichzelf veel druk opleggen. Omdat ze het gevoel hebben altijd optimaal te moeten presteren, of dit ook daadwerkelijk opgelegd krijgen. Hierdoor gaan mensen overcompenseren. Een kwartiertje langer doorwerken, wordt dan al gauw een uur. Met als gevolg dat ze niet genoeg tijd nemen om te rusten en op te laden voor een nieuwe werkdag. En dat eist op den duur z’n tol in de vorm van psychische en fysieke klachten.   

Hoe herken je psychische klachten?  

Als psychische klachten vroeg worden gesignaleerd, kan dat de verzuimduur flink verkorten. Signalen voor psychische problemen kunnen zijn:  

  • Vermoeidheid 
  • Een lagere productiviteit 
  • Cynischer over het werk 
  • Vaker geïrriteerd zijn  
  • Steeds meer lichamelijke klachten hebben 
  • De werknemer meldt zich steeds vaker ziek 

Dilemma: praten over psychische problemen 

Uit onderzoek blijkt dat een kwart van de medewerkers psychische problemen niet durft te bespreken met hun leidinggevende. Werknemers met psychische problemen zitten vaak met een dilemma: vertellen of verzwijgen? Enerzijds kan het bespreken van gezondheidsproblemen zorgen voor meer begrip en ondersteuning. Bijvoorbeeld door de werklast te verminderen of concrete aanpassingen te doen, zodat de werknemer goed kan blijven functioneren. Zo wordt erger voorkomen. Bovendien kan het geheimhouden van gezondheidsproblemen ook leiden tot veel stress en vermoeidheid.  

… of niet?  

Maar een werknemer die psychische problemen wil bespreken op het werk, neemt ook een risico voor zijn of haar carrière. Er bestaat nog steeds een stigma over psychische problemen bij werkgevers. Zo kan het er bijvoorbeeld toe leiden dat contractverlening van de baan is. Of denkt de leidinggevende dat de werknemer bepaalde dingen waarschijnlijk niet aankan, zonder dit daadwerkelijk met de werknemer te bespreken. Daardoor nemen carrièrekansen af en riskeert de werknemer dat de leuke dingen aan z’n neus voorbijgaan, en saaie taken overblijven. Of als er iets fout gaat, dat het direct geweten wordt aan z’n psychische problemen. Het hangt af van de individuele situatie of bespreken of zwijgen het beste is, bleek al uit voorgaand onderzoek. 

Psychisch verzuim is wat betreft regels als de Wet verbetering poortwachter niet anders dan ‘normaal’ verzuim. De plichten voor de werkgever en werknemer zijn hetzelfde. De aanpak verschilt echter. Doorgaans is het mogelijk om de signalen vroegtijdig te herkennen. Hiermee kan het verzuim voorkomen worden. Het kan anders lang duren voor de medewerker weer gezond genoeg is om terug te keren naar de werkplek. 

E-learning Preventie en omgaan met verzuim (flex)

Leer alles over hoe je ziekteverzuim kan voorkomen en hoe je effectief kan begeleiden bij verzuim

Terug naar overzicht

Wil jij op de hoogte blijven?

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks updates en artikelen over de arbeidsmarkt.